Program Edukacyjny

Epidemiologia

DANE KRAJOWE

Krajowe dane epidemiologiczne zostały opracowane na podstawie informacji przekazanych przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego – Państwowy Zakład Higieny (zwany dalej NIZP-PZH) oraz zamieszczonych danych na stronie internetowej ww. instytucji.

 

Dane skumulowane

Od wdrożenia badań w 1985 r. do 30 listopada 2018 r. zarejestrowano w Polsce:

  • 23 837 przypadków zakażenia HIV,
  • 3 660 przypadków zachorowania na AIDS,
  • 1 409 chorych zmarło.

 

Dane za 2018 r.

Przedstawione poniżej dane dotyczą przypadków rozpoznanych w 2018 r. i należy traktować je jako wstępne:

-  1 030 – liczba nowych zakażeń HIV, w tym liczba: mężczyzn – 901, kobiet – 120, brak danych – 9.

-  93 – liczba zachorowań na AIDS, w tym liczba: mężczyzn – 72, kobiet – 21.

-  21 – liczba zgonów osób chorych na AIDS, w tym liczba: mężczyzn – 14, kobiet – 7.

 

Z uwagi na opóźnienia w zgłaszalności należy przyjąć, że ostateczne dane będą od 10% do 25% wyższe.

 

Wykres 1. Procentowy podział zakażeń HIV w 2018 r. wg płci.

Opracowanie: Krajowe Centrum ds. AIDS na podstawie danych NIZP-PZH

 

W 2018 r., podobnie jak w latach poprzednich, wśród osób nowo zakażonych zdecydowanie dominują mężczyźni (87%), natomiast udział kobiet jest zdecydowanie mniejszy i wynosił 12%.

Osoby, wśród których rozpoznano zakażenie HIV w 2018 r., to przede wszystkim osoby bardzo młode i młode (w przedziale wieku 20–29 oraz 30–39). Osoby, u których stwierdzono zakażenie HIV w przedziale wieku 20–29 lat stanowiły około 30% (308 przypadków zakażenia HIV), a osoby w wieku 30–39 lat stanowiły około 38% (389 przypadków). Udział osób w wieku 40–49 to 19% (198 osób).

 

Wykres 2. Podział zakażeń HIV w 2018 r. wg wieku badanych w momencie rozpoznania zakażenia.

Opracowanie: Krajowe Centrum ds. AIDS na podstawie danych NIZP-PZ

 

Z otrzymanych z NIZP-PZH danych wynika, że w 2018 r. w 229 przypadkach prawdopodobną drogą transmisji HIV były kontakty seksualne między mężczyznami (MSM), co stanowiło 22% wszystkich zgłoszonych przypadków. W 51 przypadkach zakażenia HIV (stanowiących około 5% zakażeń) jako prawdopodobną drogę zakażenia wskazano ryzykowne kontakty heteroseksualne, natomiast w 18 przypadkach – stosowanie środków odurzających w iniekcjach (IDU); było to 2%. Brak danych w zakresie prawdopodobnej drogi zakażenia dotyczy 730 przypadków (71% zgłoszeń).

 

Wykres 3. Prawdopodobna droga transmisji zakażenia HIV w 2018 r.

Opracowanie: Krajowe Centrum ds. AIDS na podstawie danych NIZP-PZH

 

W 2018 r. odnotowano najwięcej nowych zakażeń HIV w województwie śląskim – 163 zgłoszenia (ok. 16%), w województwie mazowieckim (157 przypadków), co stanowiło około 15% wszystkich zgłoszonych zakażeń, w województwie wielkopolskim – 137 zgłoszeń (13%) oraz województwie dolnośląskim (107 przypadków), gdzie udział wykrytych nowych zakażeń wynosił  około 10%.

 

Wykres 4. Liczba przypadków HIV w 2018 r. w poszczególnych województwach.

Opracowanie: Krajowe Centrum ds. AIDS na podstawie danych NIZP-PZH

 

Rejestracja przypadków zakażenia wirusem HIV odbywa się według daty wpłynięcia zgłoszenia. Wszystkie zgłoszenia poddawane są następnie procedurze weryfikacji i ustaleniu spełnienia kryteriów definicji stosowanej do celów nadzoru epidemiologicznego. Pełna analiza sytuacji epidemiologicznej jest możliwa dopiero po uwzględnieniu zgłoszeń, które dotyczą przypadków rozpoznanych w danym roku, a zgłoszonych z opóźnieniem (czasem kilkuletnim).

Monitorowanie sytuacji epidemiologicznej opiera się obecnie na zbieraniu danych dotyczących nowo rozpoznanych zakażeń HIV. Z uwagi na długotrwały bezobjawowy przebieg zakażenia tym wirusem, liczba nowo wykrytych zakażeń zależy w dużej mierze od liczby wykonywanych badań w kierunku HIV. W sytuacji zwiększenia liczby badań uzyskamy trend wzrostowy liczby nowo wykrytych zakażeń. Z kolei przy niskiej liczbie badań będziemy obserwować małą liczbę zakażeń, co nie musi wcale świadczyć o dobrej sytuacji epidemiologicznej.

Zgodnie z wytycznymi WHO[1], ukierunkowana prewencja zakażeń HIV wymaga bardziej szczegółowego systemu monitorowania. We wspomnianym dokumencie dla krajów o skoncentrowanej epidemii (takich jak Polska) zaleca się następujący zestaw działań w zakresie monitorowania sytuacji epidemiologicznej:

  1. Identyfikacja populacji kluczowych (o zwiększonym ryzyku zakażenia) i oszacowanie
    ich wielkości na poziomie krajowym i regionalnym (co 2–3 lata).
  2. Badania w populacjach kluczowych – ankieta dotycząca zachowań ryzykownych i badanie
    w kierunku HIV (co 2 lata w obszarach priorytetowych, co 3–5 lat w obszarach mniej priorytetowych).
  3. Nadzór sentinel (monitorowanie częstości zakażeń i częstości zachowań ryzykownych).
  4. Zgłaszanie nowo wykrytych zakażeń HIV z wyodrębnieniem tzw. późnych rozpoznań.
  5. Zgłaszanie przypadków innych chorób przenoszonych drogą płciową.
  6. Nadzór sentinelowy (częstość zakażeń HIV i kiły) wśród kobiet w ciąży lub funkcjonujący bieżący monitoring programu badań w ciąży.

 

W chwili obecnej wdrażana jest zgłaszalność zakażeń i zachorowań (z zastrzeżeniami, o których poniżej) oraz nadzór sentinelowy, jak w punkcie 3, przez monitorowanie populacji korzystającej z sieci punktów konsultacyjno-diagnostycznych (PKD) koordynowanych przez Krajowe Centrum ds. AIDS.

Metodologia zbierania informacji na temat nowo wykrywanych zakażeń HIV i zachorowań na AIDS polega na rutynowym i biernym nadzorze epidemiologicznym. Oznacza to, że przypadki HIV/AIDS rozpoznane przez lekarza oraz zakażenia HIV rozpoznane w laboratorium wykonującym testy potwierdzenia (Western blot lub PCR) są zgłaszane do inspekcji sanitarnej (zgodnie z dotychczasową praktyką z reguły na poziom Wojewódzkiej Stacji Sanitarno-Epidemiologicznej - WSSE). W WSSE prowadzony jest rejestr, który umożliwia wykluczenie powtórnych zgłoszeń tej samej osoby. WSSE powinna również zadbać o uzupełnienie – na podstawie rozmowy z lekarzem prowadzącym/zlecającym badanie lub z inną osobą wyznaczoną w danej placówce medycznej – brakujących w zgłoszeniu danych. Następnie informacja (w formie papierowej) przesyłana jest do Zakładu Epidemiologii NIZP-PZH, gdzie prowadzony jest centralny rejestr, i gdzie prowadzona jest ponownie procedura wykluczenia powtórnych zgłoszeń na podstawie identyfikatora obejmującego inicjały, datę urodzenia i płeć.

Zarówno procedura wykluczania powtórnych zgłoszeń, jak i możliwość uzupełnienia istotnych, z punktu widzenia oceny sytuacji, danych epidemiologicznych – w tym domniemanej drogi transmisji – jest ograniczona przez uregulowania prawne. Ze względu na ochronę pacjentów ustawodawstwo dopuszcza możliwość zgłoszeń anonimowych, bez identyfikatora. W tej sytuacji nie ma możliwości uzupełnienia braków danych w zgłoszeniu.

 

Link do: http://wwwold.pzh.gov.pl/oldpage/epimeld/hiv_aids/index.htm

 

Dane z Punktów Konsultacyjno-Diagnostycznych

Krajowe Centrum ds. AIDS w swoich działaniach opiera się również na danych epidemiologicznych dotyczących HIV/AIDS otrzymywanych z punktów konsultacyjno – diagnostycznych (Centrum finansuje działalność PKD wykonujących anonimowo i bezpłatnie badania w kierunku HIV, połączone z poradnictwem okołotestowym).

Co roku przeprowadzana jest analiza statystyczna ankiet wypełnianych w punktach konsultacyjno– diagnostycznych, zarówno przez doradców, jak i klientów.

 

Tabela 1. Liczba klientów punktów konsultacyjno-diagnostycznych w roku 2018.

Opracowanie: Krajowe Centrum ds. AIDS

 

W 2018 roku punkty konsultacyjno-diagnostyczne w Polsce przyjęły 37 666 klientów (w tym 332 osoby nie zostały skierowane na test, otrzymały jedynie  informację i poradę). Wykonano testy przesiewowe u 37 334 osób. Punkty w Warszawie, Jeleniej Górze,  Rzeszowie, Olsztynie, Opolu, Płocku, Wrocławiu, Bydgoszczy i Toruniu  wykonywały także szybkie testy przesiewowe, których wynik znany był już po 30 minutach od momentu badania. Łącznie w 2018 roku wykonano 9 419 takich testów.

 

Wykres 5. Dane z punktów konsultacyjno-diagnostycznych – wg wieku.

Opracowanie: Krajowe Centrum ds. AIDS

 

W PKD, testy w kierunku HIV zdecydowanie częściej wykonują osoby w przedziale wiekowym 20-29 lat (47,91%), następnie w przedziale 30-39 lat (31,65%), i częściej klientami są mężczyźni (64% mężczyźni, 36% kobiety).

 

Wykres 6. Dane z punktów konsultacyjno-diagnostycznych – wg płci.

Opracowanie: Krajowe Centrum ds. AIDS

W 2018 r. najczęściej zakażenia HIV wykrywano wśród osób podejmujących ryzykowne kontakty seksualne, w tym homoseksualne (53,58%), heteroseksualne (31,36%) oraz kontakty biseksualne (10,86%).

 

Wykres 7. Dane z punktów konsultacyjno-diagnostycznych – wg prawdopodobnych dróg zakażenia,

Opracowanie: Krajowe Centrum ds. AIDS

 

 

 

 

[1] Guidelines for second generation HIV surveillance: an update: Know your epidemic, WHO Genewa 2013

Strona korzysta z plików cookie w celu realizacji usług zgodnie z Polityką Prywatności. Mogą Państwo samodzielnie określić warunki przechowywania lub dostępu plików cookie w Państwa przeglądarce.